Nội dung chính
Sai sót trong tổ lái khiến máy bay B-52 mang 4 quả bom hạt nhân rơi xuống băng Greenland, gây rò rỉ vật liệu phóng xạ và để lại những câu hỏi chưa có lời giải.
Nguyên nhân vụ rơi B-52 tại Greenland
Vào ngày 21/1/1968, chiếc B-52G mang mã hiệu HOBO‑28 thực hiện nhiệm vụ tuần tra hạt nhân quanh căn cứ Thule, Greenland, chở theo bốn quả bom nguyên tử. Khi bay vòng kín, một thành viên phi hành đoàn phát hiện mùi khét của cao su. Nguyên nhân là đệm mút đặt trên lỗ thoát khí nóng đã bốc cháy, tạo ra ngọn lửa lan nhanh và làm tắt điện, khiến buồng lái ngập khói.
Phi hành đoàn cố gắng dập tắt đám cháy và liên lạc với sân bay Thule để hạ cánh khẩn cấp, nhưng hệ thống điện đã ngừng hoạt động. Do không kịp hạ cánh, máy bay lao xuống băng vịnh North Star với tốc độ khoảng 900 km/h.
Hậu quả và tác động môi trường
Sáu thành viên trong bảy người của tổ lái đã nhảy dù thành công; người thứ bảy thiệt mạng do chấn thương đầu. Khi máy bay đâm vào băng, các khối thuốc nổ trên bom đã kích hoạt, nhưng không gây ra vụ nổ hạt nhân. Thay vào đó, plutonium và các vật liệu phóng xạ khác đã bị phát tán rộng rãi, để lại một “vết sẹo” dài 700 m, rộng 160 m trên mặt băng.
Vụ tai nạn đã làm lộ việc Mỹ triển khai các chuyến bay mang vũ khí hạt nhân trong chiến dịch bí mật “Chrome Dome”, trong đó các B-52 liên tục tuần tra trên không để sẵn sàng đáp trả hạt nhân nếu Mỹ bị tấn công.
Chiến dịch dọn dẹp và tranh cãi chính trị
Ban đầu Washington muốn để máy bay chìm xuống đáy vịnh, nhưng Đan Mạch yêu cầu Mỹ thu hồi toàn bộ máy bay và băng nhiễm xạ. Cuối cùng, Mỹ đã đồng ý và triển khai chiến dịch “Crested Ice” để thu gom mảnh vụn và băng ô nhiễm. Các mảnh vụn được chuyển tới nhà máy Pantex (Texas) để giám định, còn băng nhiễm xạ được đóng trong thùng thép và vận chuyển tới cơ sở Savannah River (South Carolina).
Vụ tai nạn làm lộ việc Mỹ thường xuyên đặt vũ khí hạt nhân trên không gian Greenland, gây căng thẳng trong quan hệ Washington‑Copenhagen. Đan Mạch đã tuyên bố Greenland là khu vực phi hạt nhân từ năm 1957, nhưng tài liệu tiết lộ năm 1995 cho thấy Thủ tướng Đan Mạch H.C. Hansen đã ngầm cho phép Mỹ triển khai vũ khí hạt nhân qua một lá thư tay.
Quân đội Mỹ đã lưu trữ ít nhất 48 đầu đạn hạt nhân tại căn cứ Thule trong giai đoạn 1958‑1965.
Di sản và những câu hỏi chưa được giải đáp
Năm 2008, BBC công bố rằng một trong bốn quả bom vẫn chưa được thu hồi; một quả đã rơi vào đáy biển và các chiến dịch trục vớt bằng tàu ngầm không thành công. Khi phân tích các mảnh vụn, các nhà khoa học Mỹ phát hiện một tầng thứ cấp của bom bị thất lạc.
Một số chuyên gia cho rằng việc mất một quả bom không gây nguy hiểm ngay lập tức, nhưng lượng lớn vật liệu uranium‑235 vẫn có thể còn nằm dưới đáy vịnh North Star. Ngược lại, Viện Nghiên cứu Quốc tế Đan Mạch (2009) khẳng định không có quả bom nào bị mất, cho rằng các cuộc tìm kiếm dưới nước nhằm truy vết uranium‑235 trong lõi phân hạch.
Những người tham gia dọn dẹp tại hiện trường đã báo cáo các vấn đề sức khỏe như mệt mỏi, lão hóa sớm, bệnh ngoài da và suy giảm hệ miễn dịch. Tuy nhiên, các cuộc điều tra không thể xác định mối liên hệ trực tiếp với phơi nhiễm phóng xạ và cho rằng các triệu chứng có thể do lối sống.
Phạm Giang (Theo New World, Eurasian Times)
