Nội dung chính
Thị trường lao động TP.HCM đang đối mặt với nghịch lý “vừa thừa, vừa thiếu” – một thách thức lớn cho sự phát triển bền vững của siêu đô thị.
Bối cảnh “vừa thừa, vừa thiếu” lực lượng lao động
Sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa‑Vũng Tàu, TP.HCM đã trở thành siêu đô thị với gần 14 triệu dân. Theo bà Lượng Thị Tới, Phó Giám đốc Sở Nội vụ, trong 10 tháng đầu năm 2025 thành phố đã ghi nhận hơn 140.000 lượt tìm việc và 250.000 vị trí tuyển dụng. Tuy nhiên, số liệu này ẩn chứa một thực trạng đáng lo ngại: lực lượng lao động phổ thông đang dư thừa, trong khi nhu cầu về nhân lực kỹ thuật cao lại thiếu nghiêm trọng.
Dự báo 2025‑2030, TP.HCM sẽ cần từ 800.000 đến hơn 1 triệu lao động mới, trong đó 70% thuộc các ngành dịch vụ và công nghiệp công nghệ cao. Đồng thời, tỷ lệ người tham gia lực lượng lao động mới giảm mạnh, từ 1,1 triệu người mỗi năm cách đây 15 năm xuống còn 575.000 người vào 2024 và dự kiến chỉ còn 500.000 người vào quý III/2025. Khi cần tạo ra 1,6 triệu việc làm mới mỗi năm, thực tế chỉ đáp ứng được khoảng 600.000 vị trí – nguy cơ “chưa giàu đã già” đang hiện hữu.
Gắn kết nhà trường – doanh nghiệp: Từ “bắt tay” đến “siết chặt tay”
Để thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn, các chuyên gia đồng thuận rằng sự hợp tác chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp là yếu tố then chốt. TS Ngô Hồng Điệp, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Thủ Dầu Một, so sánh nhà trường như một doanh nghiệp, sinh viên là sản phẩm và doanh nghiệp là khách hàng. Vì vậy, doanh nghiệp không thể đứng ngoài cuộc mà phải tham gia từ giai đoạn thiết kế chương trình tới khi sinh viên ra trường.
Ví dụ thực tiễn từ Trường Đại học Giao thông Vận tải TP.HCM: sinh viên ngành hàng không, hàng hải và đường sắt tốc độ cao được cử thực tập 3‑6 tháng tại doanh nghiệp, nhận mức lương lên tới 15 triệu đồng/tháng. Mô hình này giúp sinh viên nhanh chóng thích nghi với môi trường làm việc thực tế.
TS Trần Đình Lý, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM, nhấn mạnh ba trụ cột “Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp” cần nâng lên một tầm mới: “Không chỉ ‘bắt tay’ xã giao mà phải siết chặt tay nhau, cùng hành động thực chất”. Trường đã xây dựng “bức tường vinh danh” ghi nhận các doanh nghiệp đồng hành và thậm chí nhận tài trợ ký túc xá miễn phí cho sinh viên hơn 10 năm.
Đào tạo trong kỷ nguyên số: Linh hoạt và thích ứng
Thị trường lao động hiện nay yêu cầu một cách tiếp cận mới trong giáo dục. TS Dương Tôn Thái Dương, Phó Ban Đào tạo Đại học Quốc gia TP.HCM, chỉ ra ba xu hướng lớn:
- Thị trường lao động phẳng hoá, cạnh tranh gay gắt hơn.
- Xu hướng phát triển các ngành mới, đón đầu công nghệ.
- Áp lực buộc người lao động phải liên tục nâng cao kỹ năng.
Đáp lại, Đại học Quốc gia TP.HCM đã chuyển sang đào tạo đa ngành, tăng 50% thời lượng thực hành, đồng thời chú trọng năng lực số và ngoại ngữ.
Thay đổi trong tiêu chí tuyển dụng
Doanh nghiệp hiện nay ưu tiên tuyển dụng “nhanh và linh hoạt”. Bà Trần Kim Trang, Giám đốc Kinh doanh Việc Làm Tốt, cho biết các công ty tìm kiếm người “phù hợp” – đúng thời điểm, đúng vị trí, đúng công việc – hơn là chỉ dựa vào bằng cấp. Nền kinh tế gig đang bùng nổ, người lao động muốn tự do chọn ca, địa điểm và thời gian làm việc.
Công nghệ AI, dữ liệu hành vi và chatbot đang rút ngắn thời gian, chi phí tuyển dụng. Do đó, tiêu chí đánh giá ứng viên đã chuyển từ “bạn có bằng gì” sang “bạn làm được gì”, “năng lực chuyên môn ra sao” và “khả năng học hỏi, thích ứng nhanh”. Kỹ năng mềm, giao tiếp, ngoại ngữ và sử dụng công nghệ trở thành năng lực cốt lõi.
Chiến lược ba trụ cột để giải quyết bài toán nguồn nhân lực
TS Phạm Anh Thắng khẳng định, trong chuyển đổi số, “công nghệ thông tin phải dẫn đầu”. Thách thức lớn không phải thiếu người, mà là thiếu người có chuyên môn sâu về CNTT để vận hành hệ thống.
Để đáp ứng nhu cầu, các chuyên gia đề xuất một chiến lược tổng thể:
- Nhà nước: Hoàn thiện thể chế, tạo cơ chế hợp tác đặt hàng và đồng kiến tạo giữa doanh nghiệp và nhà trường.
- Nhà trường: Đổi mới chương trình, tăng cường thực hành, phát triển kỹ năng mềm và kỹ năng số.
- Doanh nghiệp: Tham gia sâu vào quá trình đào tạo, xem đây là khoản đầu tư chiến lược cho nguồn nhân lực tương lai.
Chỉ khi ba bên “siết chặt tay nhau” một cách thực chất, chúng ta mới tạo ra một thế hệ lao động vừa giỏi chuyên môn, vừa linh hoạt thích ứng, sẵn sàng đóng góp cho sự phát triển bền vững của TP.HCM và cả nước.
Kết luận & Hành động tiếp theo
Thị trường lao động siêu đô thị đòi hỏi một mô hình đào tạo gắn liền với thực tiễn, dựa trên sự hợp tác chặt chẽ giữa Nhà nước, Nhà trường và Doanh nghiệp. Bạn có ý tưởng hoặc kinh nghiệm nào về mô hình hợp tác này? Hãy chia sẻ trong phần bình luận và theo dõi chúng tôi để cập nhật thêm các giải pháp nhân sự tiên phong.
