Nội dung chính
Mỹ và Trung Quốc đang chuyển cuộc cạnh tranh chiến lược sang Mỹ Latin. Khi Washington siết chặt quyền lực quân sự trên “sân sau” của mình, Bắc Kinh lại khai thác sức mạnh kinh tế để thâm nhập khu vực này, tạo nên một cuộc so kè địa chính trị đầy căng thẳng.
Bối cảnh căng thẳng tại Liên Hợp Quốc
Trong phiên họp Hội đồng Bảo an LHQ ngày 23/12, phó đại diện thường trực phái đoàn Trung Quốc tại LHQ, Tôn Lôi, lên tiếng phản đối “mọi hành động đơn phương và bắt nạt” của Mỹ, ám chỉ lệnh phong tỏa vùng biển Venezuela. Phiên họp được tổ chức theo yêu cầu của Venezuela, với sự ủng hộ của Nga và Trung Quốc. Đại sứ Venezuela Samuel Moncada mô tả lệnh phong tỏa là “vụ tống tiền lớn nhất lịch sử” và cáo buộc Mỹ đang ép buộc người dân rời khỏi đất nước.
Đại sứ Mỹ Mike Waltz đáp trả, khẳng định Mỹ sẽ làm mọi thứ có thể để “bảo vệ Tây bán cầu, biên giới và người dân”. Ông cũng tái khẳng định cáo buộc Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro điều hành băng đảng ma túy Cartel de los Soles, dù chưa có bằng chứng công khai.
Chiến lược An ninh Quốc gia của Mỹ
Vào đầu tháng 12, chính quyền Tổng thống Donald Trump công bố Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS) mới, tập trung mạnh mẽ vào khu vực Tây bán cầu – một sự dịch chuyển đáng chú ý so với các chiến lược trước đây tập trung vào Ấn Độ Dương‑Thái Bình Dương. NSS nhấn mạnh việc ngăn chặn các cường quốc bên ngoài xâm nhập vào “sân sau” của Washington, bảo vệ các tài sản chiến lược như Kênh đào Panama, các cảng biển Caribe và các trung tâm hậu cần mới nổi.
Nhà phân tích Catherine Osborn (Foreign Policy) cho rằng NSS của Mỹ là một tuyên bố địa chiến lược rõ ràng: “Trước khi Mỹ có thể bảo vệ hiện trạng tại Ấn Độ Dương‑Thái Bình Dương, họ phải vô hiệu hoá các mối đe dọa gần nhà.”
Sách trắng của Trung Quốc về Mỹ Latin
Chỉ một tuần sau, Bộ Ngoại giao Trung Quốc công bố Sách trắng về chính sách với khu vực Mỹ Latin và Caribe. Tài liệu này không chỉ đề cập đến hợp tác kinh tế mà còn cam kết viện trợ “không ràng buộc” trên nhiều lĩnh vực: nông nghiệp, hạ tầng, trí tuệ nhân tạo và hàng không vũ trụ. Như Jianli Yang, Chủ tịch Sáng kiến Quyền lực Công dân ở Mỹ, nhận xét, “Bằng thông điệp ‘không kèm điều kiện về chính trị’, Bắc Kinh đã đánh trúng tâm lý mệt mỏi của các nước Mỹ Latin với yêu cầu minh bạch và quản trị của phương Tây.”
Sách trắng còn nhấn mạnh vai trò đa phương và sự hỗ trợ của Liên Hợp Quốc – những yếu tố hầu như không xuất hiện trong chiến lược của Mỹ. Theo Osborn, đây là một phản bác gián tiếp đối với cách tiếp cận “tách rời” của chính quyền Trump.
Phản ứng và dự báo của các nước khu vực
Hầu hết các chính phủ Mỹ Latin đang cố duy trì cân bằng giữa hai siêu cường. Brazil và Mexico thường ủng hộ quan điểm thương mại của Trung Quốc, dù đã áp thuế bảo hộ đối với hàng hóa Trung Quốc trong năm nay. Argentina, ngược lại, tăng cường quan hệ với Mỹ nhưng vẫn gia hạn thỏa thuận hoán đổi tiền tệ với Trung Quốc.
Chuyên gia Oliver Stuenkel (Carnegie Endowment) cảnh báo rằng áp lực đơn phương của Trump có thể kéo dài các thỏa thuận ngắn hạn, nhưng lâu dài các quốc gia khu vực có thể nghiêng về phía Trung Quốc – một đối tác kinh tế hấp dẫn hơn khi Mỹ duy trì các biện pháp trừng phạt.
Lệnh phong tỏa Venezuela được Trump công bố vào ngày 16/12, kèm theo tuyên bố hạm đội lớn nhất từng hiện diện ở Mỹ Latin đang “bao vây hoàn toàn Venezuela”. Hai ngày sau, trong một buổi phỏng vấn với NBC News, Trump không loại trừ khả năng chiến tranh với Caracas và cho biết thời gian nắm quyền của Nicolas Maduro “không còn nhiều”.
Những hành động này đánh dấu một bước leo thang mới trong chiến dịch gây áp lực của Washington đối với Caracas, bao gồm các cuộc không kích vào các tàu bị cáo buộc chở ma túy và việc liệt một số nhóm tội phạm Venezuela vào danh sách khủng bố.
Kết luận và triển vọng
Cuộc so kè giữa Mỹ và Trung Quốc tại Mỹ Latin không chỉ là cuộc chiến về quân sự hay kinh tế, mà còn là cuộc tranh giành quyền định hình chuẩn mực quốc tế. Khi Washington tập trung vào việc ngăn chặn bất kỳ năng lực quân sự hay hạ tầng chiến lược nào của đối thủ, Trung Quốc lại khai thác “đòn bẩy kinh tế không ràng buộc” để xây dựng mối quan hệ sâu rộng.
Trong bối cảnh này, các quốc gia Mỹ Latin sẽ tiếp tục cân nhắc lợi ích ngắn hạn và dài hạn, đồng thời có thể tìm đến một kịch bản đa cực hơn là chỉ dựa vào một siêu cường duy nhất. Đối với các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp, việc theo dõi chặt chẽ các động thái của cả hai bên sẽ là yếu tố quyết định để nắm bắt cơ hội và giảm thiểu rủi ro.
Thanh Tâm (Theo Xinhua, National Review, Foreign Policy)
