Nội dung chính
Third‑party funding đang trở thành công cụ then chốt giúp nhà đầu tư Việt Nam giảm thiểu rủi ro tài chính khi tham gia tranh chấp đầu tư với Liên minh Châu Âu.
Cơ sở pháp lý: EVIPA và cơ chế tài trợ bên thứ ba
Ngày 30‑6‑2019, Việt Nam ký hiệp định EVFTA và EVIPA với EU. EVIPA sẽ có hiệu lực khi được các quốc hội EU và Quốc hội Việt Nam phê chuẩn, mở ra khả năng áp dụng Điều 3.28 – “tài trợ của bên thứ ba” cho các tranh chấp đầu tư.
Định nghĩa theo EVIPA
Theo Điều 3.28, một bên được coi là bên thứ ba tài trợ khi: (i) không phải là bên tranh chấp hoặc có liên quan; (ii) ký thỏa thuận tài trợ chi phí tố tụng cho một bên; (iii) nhận thù lao nếu bên nhận tài trợ thắng kiện.
Ai có thể là nhà tài trợ?
Những tổ chức thường tham gia bao gồm các quỹ đầu tư chuyên về kiện tụng (Burford Capital, Omni Bridgeway, Harbour Litigation Funding), ngân hàng, công ty bảo hiểm, hoặc công ty mẹ/con của bên tranh chấp.
Hình thức thù lao phổ biến
- Khoản cố định.
- Phần trăm trên số tiền thu hồi (thường từ 15‑50% theo Civil Justice Council, 2025).
- Kết hợp giữa cố định và phần trăm.
Nếu vụ việc thua, nhà tài trợ không được hoàn trả, chịu rủi ro mất toàn bộ vốn.
Mô hình tài trợ thực tiễn
1. Bảo hiểm rủi ro kiện tụng
Hợp đồng bảo hiểm có thể bao gồm chi phí pháp lý của bên được bảo hiểm và/hoặc chi phí của bên đối lập nếu không thắng.
2. Tài trợ vay truyền thống hoặc đầu tư vốn cổ phần
Nhà tài trợ có thể là công ty mẹ, cổ đông, ngân hàng, hoặc các tổ chức tài chính cung cấp khoản vay hoặc vốn đầu tư để trang trải chi phí tố tụng.
3. Phí thành công (contingency fee)
Luật sư đóng vai trò nhà tài trợ, nhận thù lao chỉ khi thắng kiện. Trong một số trường hợp, luật sư còn trả toàn bộ chi phí cho khách hàng để tăng tỷ lệ phí thành công.
Những lưu ý pháp lý khi ký thỏa thuận tài trợ
Chọn luật áp dụng
Do “tài trợ của bên thứ ba” chưa được quy định rộng rãi, các bên nên lựa chọn luật của một quốc gia có cơ chế bảo vệ minh bạch (ví dụ: luật Anh‑Scotland) để bảo vệ quyền lợi.
Tiêu chí lựa chọn nhà tài trợ
- Năng lực tài chính và uy tín.
- Kinh nghiệm trong lĩnh vực tranh chấp đầu tư.
- Yêu cầu về vốn tối thiểu và quyền xem xét thỏa thuận trước ký kết.
Tiết lộ thông tin và xung đột lợi ích
EVIPA yêu cầu các bên phải thông báo cho Hội đồng Trọng tài về sự tồn tại và bản chất của thỏa thuận tài trợ, kèm tên, địa chỉ nhà tài trợ (ICCA Report, 2018).
Bảo mật thông tin vụ việc
EVIPA không quy định bảo mật đối với bên thứ ba; do đó, các bên nên bổ sung điều khoản bảo mật trong thỏa thuận để bảo vệ dữ liệu nhạy cảm.
Lời kết
Third‑party funding theo EVIPA vừa là “cơ hội” mở ra kênh tài trợ mới cho nhà đầu tư Việt Nam, vừa tiềm ẩn rủi ro nếu không nắm rõ quyền và nghĩa vụ. Các doanh nghiệp cần chủ động đánh giá nhà tài trợ, lựa chọn luật áp dụng phù hợp và xây dựng thỏa thuận chi tiết để tận dụng lợi thế tài chính mà không gây mất kiểm soát.
(*) Global Vietnam Lawyers
