Nội dung chính
Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ nhờ số hoá và chuyển đổi xanh, nhu cầu về nhân lực có kỹ năng số và kỹ năng xanh sẽ bùng nổ đến năm 2030.
Công nghệ thông tin và kinh tế số: Trụ cột tạo việc làm
Việt Nam đặt mục tiêu kinh tế số chiếm khoảng 30% GDP vào năm 2030. Điều này đồng nghĩa với việc mọi ngành – từ ngân hàng, sản xuất, y tế tới dịch vụ công – phải dựa trên dữ liệu và nền tảng số. Theo dự báo, ngành công nghệ thông tin sẽ cần tới ba triệu lao động, gần ba lần so với hiện nay. Các vị trí khó tuyển bao gồm lập trình viên, chuyên gia an ninh mạng, kỹ sư dữ liệu, chuyên viên AI, kỹ sư điện toán đám mây và nhà phát triển sản phẩm số.
François Lançon, Chủ tịch khu vực châu Á‑Thái Bình Dương và Trung Đông của ManpowerGroup, cho biết tình trạng thiếu nhân tài trong công nghệ thông tin “đã trở thành một đặc điểm cố hữu của thị trường lao động” và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đào tạo nội bộ dài hạn.
Những công việc mới như vận hành mô hình ngôn ngữ lớn, thiết kế trải nghiệm người dùng (UX), phân tích hành vi khách hàng và quản trị nền tảng thương mại đa kênh đang xuất hiện. Người có khả năng phân tích dữ liệu, tư duy logic và ngoại ngữ tốt sẽ có lợi thế cạnh tranh đáng kể.
Logistics và năng lượng tái tạo: Động lực việc làm xanh
Logistics là “mạch máu” của nền kinh tế trong thời kỳ hội nhập sâu rộng. Đến năm 2030, ngành này có thể cần hơn hai triệu lao động cho các vị trí như điều phối vận tải, quản trị kho thông minh, giao nhận quốc tế và phân tích chuỗi cung ứng. GS.TS. Thái Văn Vinh (RMIT) cảnh báo nếu không cải cách đào tạo, ngành logistics sẽ tiếp tục đối mặt tình trạng thiếu nhân lực nghiêm trọng.
Song song, chuyển đổi xanh và cam kết phát thải ròng bằng 0% vào năm 2050 đang thúc đẩy năng lượng tái tạo. Các chuyên gia dự báo Việt Nam sẽ tạo ra hàng trăm nghìn việc làm xanh trong lĩnh vực điện gió, điện mặt trời, điện sinh khối và lưu trữ năng lượng. Các vị trí tiêu biểu: kỹ sư năng lượng, kỹ thuật viên lắp đặt – vận hành, chuyên gia ESG và chuyên viên đánh giá tác động môi trường.
“Kỹ năng xanh” – quản lý rủi ro môi trường, tiêu chuẩn bền vững, tuần hoàn tài nguyên – sẽ trở thành tiêu chí bắt buộc trong nhiều ngành, đặc biệt là các doanh nghiệp muốn xuất khẩu sang thị trường có quy định carbon nghiêm ngặt.
Y tế, chăm sóc sức khỏe và du lịch: Nhu cầu bền vững trong xã hội già hoá
Dân số trên 60 tuổi dự kiến sẽ đạt gần 18 triệu người vào năm 2030. Điều này kéo theo nhu cầu mở rộng các dịch vụ y tế và chăm sóc người cao tuổi. Các vị trí thiếu hụt nghiêm trọng bao gồm kỹ thuật viên xét nghiệm, kỹ thuật viên vật lý trị liệu, chuyên gia dinh dưỡng, nhân viên chăm sóc người cao tuổi và chuyên gia sức khỏe tâm thần.
TS. Vương Ánh Dương (Phó Cục trưởng Cục Quản lý khám chữa bệnh) nhấn mạnh tỷ lệ điều dưỡng/10.000 dân của Việt Nam là thấp nhất trong ASEAN, tạo áp lực lớn cho hệ thống y tế. Khi có đủ nhân lực điều dưỡng được đào tạo bài bản, mức độ hài lòng của bệnh nhân sẽ tăng đáng kể, giảm xung đột nội bộ.
Ngành du lịch, sau giai đoạn suy giảm do dịch bệnh, đang hướng tới mục tiêu đón hơn 50 triệu khách quốc tế và tạo 10,5 triệu việc làm vào năm 2030. Các nhu cầu tuyển dụng cao gồm hướng dẫn viên, quản lý khách sạn‑resort, tổ chức sự kiện, quản trị điểm đến và chuyên viên marketing du lịch số. Du lịch xanh, du lịch trải nghiệm và du lịch sức khỏe đang mở ra những nhóm nghề mới, kết hợp văn hoá, sinh thái và công nghệ.
TS. Nguyễn Anh Tuấn (Viện trưởng Viện Kinh tế du lịch) nhấn mạnh rằng nếu không trang bị kiến thức môi trường, quản lý chất thải và kỹ năng truyền thông xanh, du lịch xanh sẽ chỉ dừng lại ở khẩu hiệu.
Thị trường lao động 2026‑2030: Yêu cầu kỹ năng mới
Thị trường không chỉ “cần người” mà còn “cần đúng người”. Các doanh nghiệp đang chuyển từ tuyển dụng dựa trên bằng cấp sang tuyển dụng dựa trên kỹ năng – đặc biệt là kỹ năng số, kỹ năng mềm và tư duy giải quyết vấn đề. Theo nghiên cứu nội bộ, khoảng 60% lao động trẻ Việt Nam chưa đáp ứng đủ các kỹ năng cần thiết cho các ngành nghề của tương lai.
Do đó, việc học tập suốt đời, cập nhật công nghệ mới và rèn luyện khả năng thích ứng trở thành yếu tố quyết định. Ngoài chuyên môn, ngoại ngữ (tiếng Anh) vẫn là lợi thế quan trọng, giúp mở rộng cơ hội làm việc với các doanh nghiệp FDI và thị trường quốc tế. Các kỹ năng mềm như giao tiếp, quản lý thời gian, làm việc nhóm và tự chủ cũng được xem là tiêu chí quan trọng trong môi trường làm việc hiện đại.
Để chuẩn bị cho kỷ nguyên 2030, người lao động nên cân nhắc các lộ trình học: các chứng chỉ công nghệ (AWS, Google Cloud), khóa học phân tích dữ liệu (Power BI, Tableau), và các chương trình đào tạo về ESG và quản lý bền vững.
