Thứ Hai, ngày 23 tháng 11 năm 2026

Vượt hạn ngạch khí thải, doanh nghiệp có thể bị phạt tới 400 triệu đồng

Trần Minh Anh · 22/11/2026 06:21 · cập nhật 22/11/2026 06:51 · đọc 3 phút
Vượt hạn ngạch khí thải, doanh nghiệp có thể bị phạt tới 400 triệu đồng

Hạn ngạch phát thải giờ đây không còn là con số để tham khảo. Từ ngày 14/11, vượt quá giới hạn được cấp phép đồng nghĩa với tiền phạt, và mức phạt tăng dần theo lượng khí thải vượt thêm.

Từ giữa tháng 11, một nhà máy muốn biết mình có đang an toàn hay không thì không chỉ nhìn vào sản lượng. Họ phải nhìn vào một con số khác, lặng lẽ hơn nhưng ngày càng có giá trị: lượng khí nhà kính mà cơ sở được phép thải ra trong năm. Khi con số thực tế vượt qua giới hạn ấy, câu chuyện không dừng ở nhắc nhở. Nghị định 412 về xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường đã đặt ra khung tiền phạt cụ thể, áp dụng từ ngày 14⁄11, và mức phạt được chia theo từng nấc vi phạm.

Hạn ngạch, theo cách hiểu đơn giản nhất, là lượng khí nhà kính quy đổi sang CO2e mà một cơ sở được phép phát thải trong một năm. Vượt dưới 1.000 tấn CO2e, doanh nghiệp bị phạt 10-20 triệu đồng. Con số này nghe có vẻ chưa lớn, nhưng nó là điểm khởi đầu của một thang phạt leo dần. Vượt từ 1.000 đến dưới 3.000 tấn, mức phạt tăng lên 75 triệu đồng. Vượt từ 3.000 đến dưới 5.000 tấn, khung phạt chạm tới 300 triệu đồng. Và khi lượng vượt lên tới 5.000 tấn trở lên, doanh nghiệp phải đối mặt với mức phạt 300-400 triệu đồng.

Công nhân tại một nhà máy thép ở Dung Quất, Quảng Ngãi
Công nhân tại một nhà máy thép ở Dung Quất, Quảng Ngãi - Ảnh: VnExpress

Có một ngoại lệ đáng chú ý dành cho lần vi phạm đầu tiên. Nếu doanh nghiệp vi phạm lần đầu và lượng vượt dưới 1.000 tấn CO2e, hình thức xử lý chỉ là cảnh cáo. Quy định này tạo ra một khoảng đệm cho những cơ sở mới bước vào hệ thống kiểm kê, đo lường, nơi sai số và sự lúng túng ban đầu là điều khó tránh. Nhưng khoảng đệm ấy hẹp. Từ lần thứ hai trở đi, hoặc khi lượng vượt lớn hơn, tiền phạt được tính theo thang đã định, không còn chỗ cho sự thông cảm mang tính thủ tục.

Bối cảnh của những quy định này là một thị trường còn rất mới. Sàn giao dịch carbon Việt Nam vận hành thí điểm từ cuối tháng 6, với hai loại hàng hóa là hạn ngạch khí nhà kính và tín chỉ carbon. Ở thời điểm hiện tại, sàn mới giao dịch hạn ngạch, giới hạn trong 92 doanh nghiệp được phân bổ, thuộc ba lĩnh vực nhiệt điện, sắt thép và xi măng. Nói cách khác, khung phạt ra đời khi thị trường vừa chớm hình thành, để luật chơi rõ ràng trước khi dòng tiền và khối lượng giao dịch lớn dần lên.

Song song với đó, việc báo cáo kiểm kê khí nhà kính cũng bị siết. Báo cáo sai lệch tổng phát thải từ 10% trở lên có thể bị phạt tới 50 triệu đồng. Chậm nộp báo cáo kiểm kê quá 31 ngày thì khung phạt là 50-100 triệu đồng. Những con số này cho thấy cơ quan quản lý không chỉ quan tâm tới lượng khí thải thực tế, mà còn quan tâm tới chất lượng của dữ liệu đầu vào. Một bản kiểm kê sai lệch, dù vô tình hay cố ý, đều làm méo mó bức tranh phát thải chung và ảnh hưởng tới cách phân bổ hạn ngạch cho kỳ sau.

Nhận tin mới nhất

Đăng ký để không bỏ lỡ tin nổi bật mỗi ngày.

Danh mục kiểm kê phát thải khí nhà kính của Việt Nam được cập nhật hai năm một lần. Theo danh mục Chính phủ thông qua vào tháng 8, hơn 2.440 doanh nghiệp, nhà máy và tòa nhà thương mại phải kiểm kê khí nhà kính từ ngày 25⁄9. Đó là nền tảng để cơ quan quản lý tính toán phát thải cả nước và phân bổ hạn ngạch cho kỳ tiếp theo. Với các doanh nghiệp trong danh mục, việc của họ bây giờ không chỉ là sản xuất cho kịp đơn hàng, mà còn là đo đếm, ghi chép và báo cáo một cách có hệ thống, bởi mỗi tấn CO2e vượt thêm đều có thể quy ra tiền.

Nhìn rộng ra, khung phạt mới đặt doanh nghiệp trước một phép tính rất thực dụng. Đầu tư cho đo lường, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải không còn là chuyện hình ảnh. Nó trở thành một khoản chi có thể so sánh trực tiếp với tiền phạt và với chi phí mua thêm hạn ngạch trên sàn. Doanh nghiệp nào làm sớm sẽ có thời gian điều chỉnh quy trình, còn doanh nghiệp nào để tới khi bị phạt mới bắt đầu thì vừa mất tiền, vừa mất thời gian. Trong một thị trường carbon còn non trẻ, sự chuẩn bị sớm thường rẻ hơn nhiều so với việc sửa sai muộn.

Nguồn tin: VnExpress

Trần Minh Anh
Trưởng ban chuyên mục

Trưởng ban chuyên mục, điều phối tuyến bài và định hướng nội dung cho tòa soạn.